Pozew o zwrot subwencji PFR a rekomendacja CBA – fakty i mity

Dlaczego PFR żąda zwrotu subwencji finansowej?

Nie ulega wątpliwości, że Tarcza Finansowa PFR była programem wyjątkowym, realizowanym w nadzwyczajnych okolicznościach. Program ten przyczynił się bezpośrednio do uratowania milionów miejsc pracy oraz setek tysięcy przedsiębiorców w dobie kryzysu gospodarczego wywołanego zamknięciem gospodarki w związku z pandemią COVID-19.

Pomimo tego, w ostatnim czasie wielu przedsiębiorców otrzymało pozew PFR o zwrot subwencji finansowej, którego podstawą – według twierdzeń Polskiego Funduszu Rozwoju S.A. – jest rekomendacja Centralnego Biura Antykorupcyjnego (CBA).

W praktyce niemal każdy pozew o zwrot subwencji PFR oparty na rekomendacji CBA zawiera dwa pisma sporządzone przez CBA.

Jaką rolę odgrywa rekomendacja CBA w pozwach PFR?

Pierwsze pismo CBA – ogólne zasady współpracy z PFR

Pierwsze pismo pochodzi z dnia 2 lutego 2024 r. i ma charakter ogólny. CBA opisuje w nim warunki współpracy pomiędzy CBA a PFR, w tym powołuje się na zawartą pomiędzy tymi podmiotami umowę o współpracy.

Na szczególną uwagę zasługuje cel sporządzenia tego pisma. CBA wprost wskazuje (na 3 stronie dokumentu), że celem współpracy było uniknięcie niewłaściwego wykorzystania środków publicznych przez przedsiębiorców.

Drugie pismo CBA – zarzuty wobec konkretnego przedsiębiorcy

Drugie pismo CBA dotyczy już konkretnego przedsiębiorcy, który jest wskazany z nazwy albo z imienia i nazwiska. W piśmie tym CBA podnosi, że po stronie przedsiębiorcy zachodzi uzasadnione podejrzenie ryzyka nadużyć, w tym m.in.:

• ryzyko korupcji,

• ryzyko prania pieniędzy,

• ryzyko działania na szkodę majątkową Państwa Polskiego.

Konkluzja tego pisma jest jednoznaczna – na dzień jego sporządzenia istnieje ryzyko, że subwencja finansowa zostanie wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem.

Co faktycznie kryje się za rekomendacjami CBA?

Z obu pism w sposób oczywisty wynika, że nadrzędnym celem rekomendacji CBA było zapobieżenie ewentualnej defraudacji pomocy publicznej.

W toku postępowań sądowych z powództwa PFR przeciwko przedsiębiorcom zdarza się, że sądy zobowiązują CBA do ujawnienia szczegółowych podstaw rekomendacji. W takich sytuacjach CBA zachowuje się na jeden z dwóch sposobów:

1. przekazuje bardziej szczegółowe informacje dotyczące rekomendacji CBA, albo

2. odmawia ujawnienia szczegółów, powołując się na tajemnicę niejawnych ustaleń.

Poniżej przedstawiamy, jakie okoliczności faktycznie pojawiają się w sprawach prowadzonych przez kancelarię.

Najczęstsze podstawy rekomendacji CBA wskazywane w pozwach PFR

1. Zatarte skazanie osoby powiązanej z beneficjentem

Jedną z najczęściej wskazywanych „nieprawidłowości” jest historyczne skazanie osoby fizycznej w jakikolwiek sposób powiązanej ze spółką – beneficjentem subwencji, przy czym skazanie to uległo zatarciu z mocy prawa.

W zdecydowanej większości spraw prowadzonych przez kancelarię dotyczy to ukarania karą grzywny.

Czy zatarte skazanie może stanowić podstawę do żądania zwrotu subwencji finansowej?Odpowiedź może być tylko jedna – nie.

Skoro prawo przewiduje instytucję zatarcia skazania, która przywraca osobę do statusu osoby niekaranej, to wyciąganie negatywnych konsekwencji prawnych z faktu takiego skazania narusza podstawowe zasady porządku prawnego, w tym normy konstytucyjne.

2. Toczące się postępowania karne a domniemanie niewinności

Kolejną kategorią są sytuacje, w których wobec osoby powiązanej z beneficjentem toczy się postępowanie karne, które nie zakończyło się prawomocnym wyrokiem.

W tym przypadku odpowiedź również jest przecząca. W Polsce obowiązuje zasada domniemania niewinności, co oznacza, że dopóki sąd nie stwierdzi winy prawomocnym wyrokiem, dana osoba pozostaje niewinna.

Stanowisko to znalazło potwierdzenie w orzecznictwie. Sąd Okręgowy w Warszawie w wyroku z dnia 28 listopada 2025 r. wskazał, że:

„Wreszcie, podzielając argumenty powoda, iż dokonane CBA w ramach wykonywanych czynności ustalenia stanowią tajemnice niejawne, nie sposób nie zauważyć, że do właściwości Biura należy rozpoznawanie, zapobieganie i wykrywanie przestępstw, ściganie ich sprawców, prowadzenie działań kontrolnych, analitycznych i prewencyjnych; funkcjonariuszom CBA przysługują uprawnienia procesowe Policji wskazane w k.p.k. Już sama ta okoliczność świadczy o tym, że dokonywane przez nich ustalenia winny i mogą podlegać kontroli sądowej w postępowaniu karnym, w którym obowiązuje zasada domniemania niewinności. Do chwili zatem udowodnienia nadużyć podmiotowi, któremu te nadużycia się przypisuje, nie sposób uznać ich za wykazane.”

3. Rzekome niewłaściwe wykorzystanie subwencji finansowej

Duża grupa rekomendacji CBA dotyczy rzekomych błędów w sposobie wykorzystania subwencji finansowej. Najczęściej wskazywane są następujące okoliczności:

a) wskazanie do wypłaty subwencji rachunku bankowego z limitem kredytowym – mimo że PFR w dokumentach FAQ wprost dopuszczał taką możliwość;

b) przekazanie subwencji pomiędzy rachunkami beneficjenta w celu jej dalszego wykorzystania – również dopuszczone przez PFR w materiałach informacyjnych;

c) lokowanie środków na rachunkach typu „overnight” – rozwiązanie, które PFR akceptował w publikowanych przez siebie wyjaśnieniach.

Jak widać, w wielu przypadkach CBA przyjęło własną interpretację zasad gospodarowania środkami, nie uwzględniając oficjalnych dokumentów PFR. Co więcej, sam PFR w procesach prezentuje stanowisko sprzeczne z własnymi wcześniejszymi wyjaśnieniami.

4. Korekty liczby pracowników w Tarczy Finansowej 1.0

Kolejną grupą przypadków są zarzuty dotyczące korekt liczby pracowników, mimo że w Tarczy Finansowej 1.0 dla MŚP liczba pracowników nie miała wpływu na wysokość subwencji.

Wskazywanie takich korekt jako podstawy pozwu o zwrot subwencji PFR należy uznać za całkowicie bezzasadne.

5. Postępowania egzekucyjne przeciwko przedsiębiorcy

CBA oraz PFR powołują się również na fakt, że wobec przedsiębiorcy w przeszłości toczyły się postępowania egzekucyjne. Argument ten jest o tyle niezrozumiały, że PFR wprost dopuszczał prowadzenie egzekucji wobec beneficjentów Tarczy Finansowej, a żaden dokument programowy nie zakazywał takiej sytuacji.

Jak bronić się przed pozwem PFR o zwrot subwencji finansowej?

W przypadku otrzymania pozwu PFR o zwrot subwencji finansowej w związku z rekomendacją CBA, kluczowe jest wykazanie, że:

1. subwencja finansowa została wykorzystana prawidłowo, a tym samym ryzyko jej niewłaściwego wykorzystania nie mogło się zmaterializować;

2. jeżeli CBA ujawni szczegóły rekomendacji – należy powołać konkretne dokumenty i wyjaśnienia PFR, z których jednoznacznie wynika, że wskazywane okoliczności nie stanowią naruszenia warunków programu.

   
   

Powyższe wnioski oparte są na doświadczeniach kancelarii zdobytych w licznych postępowaniach sądowych przeciwko Polskiemu Funduszowi Rozwoju S.A.